Ilustracja: AI by AP
Ukrytym narcyzem może być szef, partner, teściowa, a czasem nawet cichy kolega z pracy. Czy to oznacza, że narcyzm jest wszędzie i każdy go ma? Niekoniecznie – granica między prawdziwym ukrytym narcyzmem a zwykłą nieśmiałością czy trudnym charakterem jest wyraźna. Wyjaśniamy, czym faktycznie objawia się ukryty (wycofany) narcyzm, czym różni się od introwersji i gdzie przebiega granica między pojedynczą, trudną cechą a rzeczywistym zaburzeniem osobowości
Co w artykule:
• Ukryty narcyzm różni się od jawnego tym, że potrzeba uznania i poczucie wyższości są wyrażane subtelnie.
• Do charakterystycznych cech ukrytego narcyzmu należą nadwrażliwość na krytykę, poczucie niedocenienia, pasywna agresja, brak empatii.
• Ukryty narcyz może przypominać introwertyka, jednak jego wycofanie wynika przede wszystkim z potrzeby uznania i ochrony własnego poczucia wartości.
• Narcyzm występuje w różnym nasileniu, a pojedyncze cechy narcystyczne, takie jak potrzeba uznania czy chwilowy egocentryzm, są dość powszechne.
• Narcystyczne zaburzenie osobowości jest formalną diagnozą kliniczną, dlatego nie należy określać kogoś jako „ukrytego narcyza” wyłącznie na podstawie pojedynczych zachowań.
Ukryty narcyz a narcyz jawny
Klasyczny obraz narcyza charakteryzuje się pewnością siebie, szukaniem poklasku i wyraźnym stawianiem siebie w centrum uwagi. To narcyzm jawny, zwany też narcyzem grandiozyjnym albo wielkościowym. Ukryty narcyz to zupełnie inna bajka, bo zamiast otwarcie domagać się podziwu, buduje poczucie wyższości po cichu. Jego ulubione narzędzia to poczucie krzywdy, subtelne umniejszanie innym i przyjmowanie roli ofiary.
Cechą charakterystyczną ukrytego narcyza jest też pozorna skromność, która w rzeczywistości skrywa równie silną potrzebę uznania i tak samo niską tolerancję na krytykę, jak w przypadku narcyza jawnego.
Czytaj także:
Narcyz po rozstaniu – zagrywki, którymi spróbuje cię wygrać na nowo
Ukryty narcyz – cechy charakterystyczne
Istnieje kilka cech, które najczęściej pojawiają się u osób z ukrytym (wycofanym) typem narcyzmu.
• Nadwrażliwość na krytykę – delikatne zwrócenie uwagi jest odbierane jako atak i wywołuje nieproporcjonalną reakcję (obrażenie się, wycofanie, kontratak).
• Głośny wyraz poczucia niedocenienia – częste narzekanie, że nikt nie dostrzega jego wysiłku czy wyjątkowości.
• Pasywna agresja – zamiast wprost wyrazić złość, stosuje milczenie, sarkazm i subtelne kary.
• Rola ofiary – w konfliktach zawsze wychodzi na pokrzywdzonego, nawet gdy sam był stroną, która wyrządziła krzywdę.
• Trudność z empatią w praktyce – potrafią mówić o empatii i wrażliwości, ale w realnych sytuacjach trudno im wejść w emocje drugiej osoby.
• Zazdrość maskowana obojętnością – cudzy sukces jest komentowany chłodno albo pomniejszany („to nic trudnego”, „miał szczęście”).
Ukryty narcyz a introwertyk – jak ich odróżnić?
Różnica między narcystycznym zaburzeniem osobowości a introwertyzmem leży w wewnętrznej motywacji, nie zewnętrznym zachowaniu. Introwertyk unika nadmiaru bodźców społecznych, bo towarzystwo go męczy – nie dlatego, że czuje się niedoceniony albo lepszy od innych. Jest zwykle w stanie szczerze cieszyć się cudzym sukcesem i przyjąć krytykę bez poczucia zagrożenia, nawet jeśli robi to po cichu.
Ukryty narcyz bywa wycofany nie dlatego, że nie lubi ludzi, ale dlatego, że jawne zabieganie o uwagę wydaje mu się niegodne albo po prostu nie działa równie skutecznie, co inne strategie. Potrzeba uznania i wrażliwość na krytykę pozostają jednak tak samo silne, co u narcyza jawnego, tylko wyrażane są ciszej: przez milczącą urazę, dystans czy subtelne poczucie wyższości.
To też ciekawe:
Dźgnie cię w plecy, gdy przestaniesz być mu potrzebna. Oto cechy narcyza w pracy
Czy narcyzm to spektrum, czy diagnoza?
Osobowość narcystyczna (NPD) to formalna diagnoza kliniczna, stawiana na podstawie konkretnych kryteriów i wyłącznie przez specjalistę – dotyczy relatywnie niewielkiego odsetka populacji. Cechy narcystyczne w mniejszym nasileniu – potrzeba uznania, wrażliwość na krytykę, chwilowy egocentryzm – są za to bardzo powszechne i w pewnym stopniu dotyczą właściwie każdego z nas, zwłaszcza pod wpływem stresu. Różnica jest ogromna, dlatego powinniśmy ostrożnie podchodzić do etykietowania bliskich osób na podstawie pojedynczych zachowań czy internetowych checklist.
