Układasz w głowie scenariusze na wypadek rozmowy? Fobia społeczna i jej przyczyny

Wymyślanie gotowych scenariuszy na wypadek rozmowy i paniczny, irracjonalny lęk przed sytuacjami społecznymi. Fobia społeczna objawia się nawet u 13 proc. ludzi!

Co w artykule:

• Fobia społeczna to zaburzenie lękowe polegające na silnym i nieproporcjonalnym strachu przed oceną, odrzuceniem lub ośmieszeniem w sytuacjach społecznych.
• Objawia się psychicznie, fizycznie i behawioralnie, m.in. silnym lękiem, rumienieniem, drżeniem, kołataniem serca oraz unikaniem kontaktów i sytuacji społecznych.
• O fobii społecznej mówi się klinicznie, gdy objawy trwają co najmniej sześć miesięcy i wyraźnie utrudniają funkcjonowanie w pracy, szkole lub relacjach.
• W przeciwieństwie do nieśmiałości i introwersji fobia społeczna jest zaburzeniem, które realnie ogranicza życie i wynika z lęku.
• Rozwój fobii społecznej może być związany z czynnikami genetycznymi, neurobiologicznymi, środowiskowymi oraz temperamentem.

Czym jest fobia społeczna?

Wyjście do sklepu, telefon do nieznanej osoby, wystąpienie na zebraniu w pracy – dla większości z nas to codzienność. Dla osoby z fobią społeczną każda z tych sytuacji może wywoływać intensywny, paraliżujący lęk przed oceną i odrzuceniem. Fobia społeczna (nazywana też lękiem społecznym lub socjofobią) to jedno z najczęściej występujących zaburzeń lękowych, a pierwsze objawy pojawiają się najczęściej już w dzieciństwie lub w okresie dojrzewania. Czym jest fobia społeczna i czym różni się od zwykłej nieśmiałości?

Fobia społeczna to zaburzenie lękowe polegające na silnym, nieproporcjonalnym do realnego zagrożenia strachu przed sytuacjami społecznymi, w których osoba może zostać poddana ocenie innych. Nie chodzi tu o zwykłą tremę, lecz o lęk na tyle intensywny, że skłania do unikania kontaktów z ludźmi, a w konsekwencji – do wycofania z życia zawodowego, towarzyskiego i osobistego.

Zaburzenie, o którym mowa, jest zaskakująco powszechne. Dane epidemiologiczne wskazują, że roczna częstość występowania wynosi od około 2 do 7% wśród dorosłych, a częstość w ciągu całego życia sięga nawet 13%. Kobiety chorują częściej niż mężczyźni. Problem w tym, że tylko niewielki odsetek osób z fobią społeczną szuka pomocy specjalisty – wiele osób traktuje swoje objawy jako kłopotliwą cechę charakteru, a nie zaburzenie, które można skutecznie leczyć.

Objawy fobii społecznej – jak ją rozpoznać?

Objawy fobii społecznej można podzielić na trzy grupy.

Objawy psychiczne:
• silny, uporczywy lęk przed byciem obserwowanym i ocenianym,
• obawa przed skompromitowaniem się lub upokorzeniem,
• zamartwianie się sytuacją społeczną na długo przed jej wystąpieniem,
• nadmierna koncentracja na sobie i na tym, jak jest się postrzeganym.

Objawy fizyczne:
• rumienienie się, uczucie gorąca,
• nadmierne pocenie się,
• przyspieszone bicie serca, kołatanie,
• drżenie rąk lub głosu,
• suchość w ustach, mdłości, zawroty głowy.

Objawy behawioralne:
• unikanie sytuacji społecznych (rozmów telefonicznych, wystąpień publicznych, spotkań towarzyskich),
• rezygnacja z ważnych wydarzeń zawodowych lub prywatnych,
• unikanie kontaktu wzrokowego,
• stosowanie tzw. zachowań zabezpieczających (np. przygotowywanie sobie gotowych zdań na wypadek rozmowy).

Aby mówić o fobii społecznej w sensie klinicznym, objawy powinny utrzymywać się co najmniej sześć miesięcy i realnie ograniczać codzienne funkcjonowanie – w pracy, szkole lub relacjach. Rozpoznanie może postawić wyłącznie lekarz psychiatra lub psycholog.

Czytaj także:
Toksyczna męskość i maczyzm – czyli piekło mężczyzn

Fobia społeczna a nieśmiałość – czym się różnią?

Kluczowa różnica między fobią społeczną a nieśmiałością leży w natężeniu objawów i ich wpływie na codzienne życie. Podczas gdy osoba nieśmiała odczuwa dyskomfort i tremę w sytuacjach społecznych, fobia społeczna objawia się paraliżującym lękiem. Przy nieśmiałości nie zauważamy realnego wpływu na funkcjonowanie – zwykle nie blokuje ona pracy, nauki czy relacji. Fobia społeczna natomiast realnie ogranicza życie zawodowe i osobiste. Najważniejsze jednak jest to, że nieśmiałość stanowi cechę osobowości, temperamentu, a fobia społeczna jest zaburzeniem lękowym, które da się skutecznie leczyć.

Praktyczna wskazówka, która pomaga odróżnić jedno od drugiego: nieśmiałość to cecha, z którą można normalnie funkcjonować, natomiast fobia społeczna to wzorzec lęku, który realnie zawęża życie.

Pamiętajmy też, że introwersja (preferowanie samotności lub mniejszych grup) to zupełnie inne zjawisko niż fobia społeczna. Introwertyk unika nadmiaru bodźców społecznych z wyboru, a nie z lęku przed oceną.

To też ciekawe:
Mrowienie w nogach i kopanie przez sen – kto cierpi na zespół niespokojnych nóg?

Skąd bierze się lęk społeczny? Najczęstsze przyczyny

Podobnie jak w przypadku większości zaburzeń psychicznych, przyczyny fobii społecznej są wieloczynnikowe:
• Czynniki genetyczne – ryzyko wystąpienia zaburzenia jest kilkukrotnie wyższe u osób, których krewni pierwszego stopnia również się z nim zmagają.
• Czynniki neurobiologiczne – u osób z fobią społeczną obserwuje się nadmierną reaktywność ciała migdałowatego (struktury mózgu odpowiedzialnej za reakcję lękową) oraz zaburzenia w układach serotoninergicznym i dopaminergicznym.
• Czynniki środowiskowe – nadopiekuńczy lub nadmiernie krytyczny styl wychowania, doświadczenie bycia wyśmianym lub odrzuconym w dzieciństwie, a także traumatyczne przeżycia mogą zwiększać ryzyko rozwoju zaburzenia.
• Temperament – dzieci z tzw. zahamowaniem behawioralnym (nadmierną ostrożnością).