Trądzik hormonalny – jak rozpoznać go u kobiet? Badania, które pomogą zdiagnozować przyczynę

Trądzik jest jedną z najczęstszych chorób skóry i może dotyczyć nie tylko nastolatków, ale również osób dorosłych – i choć ma on przede wszystkim podłoże bakteryjne, to u części kobiet obserwuje się współwystępowanie nieprawidłowości hormonalnych. Jak rozpoznać, że za zmianami skórnymi może kryć się problem endokrynologiczny? Trądzik a hormony – co łączy te dwie kwestie? Co może powodować trądzik hormonalny po 30 roku życia i kiedy należy zgłosić się do dermatologa?

 

Trądzik hormonalny – objawy 

Na samym początku należy zaznaczyć, że określenie „trądzik hormonalny” jest określeniem potocznym, stosowanym w odniesieniu do trądziku pospolitego, któremu towarzyszą jednocześnie zaburzenia gospodarki hormonalnej. Za rozwój charakterystycznych zmian skórnych odpowiada między innymi nadmierna produkcja sebum, zaburzenia rogowacenia ujść mieszków włosowych, stan zapalny oraz namnażanie bakterii Cutibacterium acnes, natomiast zaburzenia hormonalne – zwłaszcza nadmiar androgenów – mogą jednak nasilać te procesy i sprzyjać powstawaniu zmian trądzikowych.

 

Tym, co wskazuje na udział zaburzeń hormonalnych w patogenezie problemów skórnych, są charakterystyczne objawy towarzyszące, takie jak: 

 

•   nadmierne owłosienie (hirsutyzm), czyli pojawienie się ciemnych, grubych włosów w miejscach typowych dla owłosienia męskiego – na przykład na brodzie, nad górną wargą, klatce piersiowej czy brzuchu;

•   łysienie androgenowe – przerzedzanie włosów, zwłaszcza w okolicy czołowej i na szczycie głowy, związane z działaniem androgenów (określane jako łysienie typu męskiego);

•   zaburzenia miesiączkowania – nieregularne, rzadkie lub zanikające miesiączki mogą wskazywać na zaburzenia owulacji i wymagają oceny, szczególnie jeśli współwystępują z trądzikiem lub hirsutyzmem;

•   zaburzenia płodności – trudności z zajściem w ciążę mogą być związane między innymi z zaburzeniami owulacji występującymi w przebiegu zespołu policystycznych jajników;

•   wzrost masy ciała, nagłe pojawienie się rozstępów, ciemniejsze zabarwienie skóry szyi i karku (rogowacenie ciemne, acanthosis nigricans), które mogą towarzyszyć insulinooporności i zaburzeniom metabolicznym;

•   pogorszenie nastroju, stany depresyjne i zaburzenia zachowania – mogą współwystępować z niektórymi zaburzeniami hormonalnymi, choć same w sobie nie pozwalają rozpoznać ich przyczyny.

Jak rozpoznaje się trądzik hormonalny? 

Diagnostyka trądziku opiera się przede wszystkim na konsultacji dermatologicznej – uwzględniającej szczegółowy wywiad z pacjentką oraz badanie przedmiotowe. Co do zasady, nie wykonuje się rutynowo badań hormonalnych u każdej osoby z trądzikiem – przeprowadza się je natomiast wtedy, gdy obraz kliniczny sugeruje zaburzenia endokrynologiczne. Jak więc rozpoznaje się trądzik hormonalny? Badania, które mogą być wskazane w procesie diagnostyki to między innymi: 

 

•   testosteron całkowity, którego wysoki poziom jest jednym z czynników nasilających zmiany trądzikowe;

•   androstendion i DHEA-S – pozwalają ocenić charakter nadmiaru androgenów i zróżnicować hiperandrogenizm (jajnikowy lub nadnerczowy);

•   LH i FSH – ich oznaczenie może być elementem diagnostyki zaburzeń owulacji i cyklu. 

 

Oznaczenie wymienionych powyżej parametrów jest ujęte w podstawowym pakiecie badań w kierunku trądziku hormonalnego, dostępnym np. w ALAB laboratoria (https://www.alab.pl/pakiet/pakiet-podstawowy-tradzik-hormonalny-kobieta). W tej samej placówce można także wykonać pakiet rozszerzony (https://www.alab.pl/pakiet/pakiet-tradzik-hormonalny-rozszerzony-kobieta), w ramach którego oznacza się również poziom prolaktyny, SHBG (globuliny wiążącej hormony płciowe) oraz kortyzolu porannego.

 

Pierwszy z omawianych pakietów jest skierowany przede wszystkim do pacjentek zmagających się z trądzikiem opornym na standardowe leczenie dermatologiczne, występującym po 20-25 roku życia, a także nawracającym po odstawieniu antykoncepcji hormonalnej. Rozszerzony o dodatkowe parametry pakiet skierowany jest kolei do kobiet z podejrzeniem hiperprolaktynemii, a także zmagających się z zaburzeniami hormonalnymi spowodowanymi przewlekłym stresem.

Trądzik hormonalny – przyczyny. PCOS, menopauza, niedoczynność tarczycy a trądzik hormonalny u dorosłych 

Jakie są przyczyny trądziku hormonalnego po 40-stce i – ogólnie – u kobiet dorosłych? Do stanów, które mogą sprzyjać zaburzeniom hormonalnym (nadmiarowi androgenów, niedoborowi estrogenów i innym) oraz występowaniu lub nasileniu trądziku, należą: 

 

•   zespół policystycznych jajników (PCOS), któremu towarzyszy hiperandrogenizm – objawiający się trądzikiem, hirsutyzmem, łysieniem androgenowym, nieregularnymi miesiączkami i zaburzeniami owulacji. Często współistnieją z nim również zaburzenia metaboliczne, takie jak insulinooporność;

 

•   choroby tarczycy, w tym niedoczynność tarczycy i choroba Hashimoto – wpływają one na cykl miesiączkowy, płodność i ogólną gospodarkę hormonalną, a pośrednio również na zwiększenie tendencji do pojawienia się trądziku;

 

•   insulinooporność, cukrzyca, otyłość i zaburzenia metaboliczne – nieprawidłowości gospodarki węglowodanowej często współistnieją z hiperandrogenizmem, zwłaszcza w przebiegu PCOS. Podwyższone stężenie insuliny może sprzyjać zwiększeniu aktywności androgenów;

 

•   przewlekły stres – wpływa on na funkcjonowanie osi hormonalnych i wiąże się ze zwiększeniem aktywności kortyzolu, co z kolei może nasilać produkcję sebum i wpływać na mechanizmy odpornościowe zachodzące w skórze;

 

•   ciąża i połóg – w czasie ciąży oraz po porodzie dochodzi do istotnych zmian w gospodarce hormonalnej, co u części kobiet wpływa na zwiększoną aktywność gruczołów łojowych i nasilenie trądziku;

 

•   menopauza i niedobór estrogenów – estrogeny ograniczają aktywność gruczołów łojowych,  natomiast wraz z wiekiem ich stężenie w kobiecym organizmie spada – dlatego w okresie okołomenopauzalnym może dojść do nasilenia zmian trądzikowych.

 

Więcej informacji zarówno o przyczynach, jak i o diagnostyce czy sposobach leczenia trądziku hormonalnego, dostępnych jest w artykule w Centrum Wiedzy ALAB: https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/tradzik-hormonalny-jak-go-rozpoznac-i-leczyc-przyczyny-i-objawy/.

 

Źródła:

1.Dr med. L. Marek, aktualizacja: lek. M. Wiercińska, Trądzik pospolity – rodzaje i przyczyny. Jak pozbyć się trądziku?, Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 11.10.2023

2.Lek. M. Janocha, dr n. med. A. Frątczak, dr hab. n. med. B. Miziołek, prof. dr hab. n. med. i n. o zdr. B. Begier-Czop, Trądzik zwyczajny u dorosłych, Medycyna po Dyplomie 06/2025

3.Prof. dr hab. n. med. i n. o zdr. B. Bergler-Czop, Trądzik pospolity – najnowsze metody leczenia, Dermatologia po Dyplomie 02/2017

4.J. Seniuta, A. Reich, Miejscowa antybiotykoterapia w leczeniu trądziku, Forum Dermatologicum, vol. 3, no 2 (2017)

5.Prof. dr hab. n. med. R. Poręba, prof. dr hab. n. med. R. Dębski, prof. dr hab. n. med. J. Kotarski, prof. dr hab. n. med. T. Paszkowski, prof. dr hab. n. med. T. Pertyński, prof. dr hab. n. med. G. Stachowiak, Rekomendacje Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. Kompleksowa terapia hormonalna u kobiet z trądzikiem – 2011, Ginekologia Polska 2012, 83

6.J. Putek, A. Batycka-Baran, Trądzik w ciąży – badanie przekrojowe, Dermatologia w Praktyce Klinicznej 2023, tom 1, nr 1

Artykuł sponsorowany