Spektrum autyzmu nie zawsze wygląda tak, jak myślisz. Oto sygnały, które łatwo przeoczyć w pracy z uczniem!
Pojedynczy sygnał nie przesądza o autyzmie
fot. Envato Elements
Słowo „autyzm” często przywołuje obraz dziecka, które unika kontaktu wzrokowego, jest nadwrażliwe sensorycznie oraz ma silną potrzebę powtarzalności. W klasie możesz też spotkać uczniów w spektrum autyzmu, którzy chętnie odpowiadają, mają dobre oceny i starają się wtopić w grupę. Sprawdź, jakie sygnały łatwo wtedy przeoczyć i jak możesz lepiej wspierać swoich podopiecznych!
Dobre oceny i spokój na lekcji mogą ukrywać trudności
Filmowy obraz autyzmu pokazuje tylko część spektrum. W szkole możesz spotkać ucznia, który mówi płynnie, zna wiele faktów o swoim ulubionym temacie i rzadko sprawia kłopoty wychowawcze. Jego trudności łatwo wtedy uznać za przejaw nieśmiałości lub uporu albo skwitować słowami: „taki już jest”.
Część dzieci w spektrum uczy się maskować swoje trudności. Obserwują rówieśników i naśladują ich miny, żarty czy sposób witania się. Dzięki temu w szkole mogą sprawiać wrażenie, że dobrze sobie radzą, ale maskowanie (obserwowane szczególnie u dziewczynek) kosztuje je wiele wysiłku i powoduje duże zmęczenie. Skutki tego wysiłku często dostrzega dopiero rodzic, gdy dziecko po powrocie do domu płacze albo zamyka się w pokoju, choć w szkole „wszystko było dobrze”. Takie reakcje często pojawiają się dopiero poza szkołą, dlatego warto zwracać uwagę na drobne sygnały podczas codziennych lekcji.
Zmiana sali, żart, hałas. Na co zwrócić uwagę w zwykły dzień?
Przyjrzyj się, jak uczeń reaguje na zmianę. Zastępstwo, przesunięta kartkówka albo lekcja w innej sali to dla większości klasy drobiazg. Dla ucznia w spektrum taka zmiana może sprawić, że będzie odczuwał napięcie przez cały dzień, nawet jeśli jedyną widoczną reakcją pozostanie milczenie.
Zwróć też uwagę na to, jak uczeń rozumie język. Może dosłownie rozumieć polecenia i nie rozpoznawać ironii, a pytanie „Czy możesz zamknąć okno?” traktować wyłącznie jako pytanie o to, czy potrafi to zrobić. Może świetnie radzić sobie z definicjami, ale gubić się przy zadaniu „Opisz, co czuł bohater”.
Na przerwie często ujawniają się inne trudności. Uczeń może zatykać uszy, omijać stołówkę, skarżyć się, że przeszkadza mu metka w bluzie albo ostre światło. W pracy w grupie może przejmować całe zadanie albo pozostawać z boku, bo nie wie, jak włączyć się do rozmowy.
Pamiętaj: Pojedynczy sygnał nie przesądza o autyzmie. Zwróć uwagę, czy podobne zachowania się powtarzają i pojawiają w różnych sytuacjach.

fot. Envato Elements
Masz kilka obserwacji. Jak je wykorzystać, zanim zostanie postawiona diagnoza?
Diagnozę stawia zespół specjalistów, na przykład w poradni psychologiczno-pedagogicznej. Ty możesz zrobić coś ważnego: zbierać konkretne obserwacje. Zapisuj, co i kiedy się wydarzyło oraz jak uczeń zareagował. Notatka: „Po zmianie sali przez całą lekcję nie odezwał się ani słowem” mówi więcej niż ogólna ocena: „ma trudny charakter”.
Z takimi zapiskami łatwiej porozmawiać z pedagogiem szkolnym i rodzicami. Opisuj zachowania, zamiast etykietować ucznia. Rodzice widzą, jak dziecko funkcjonuje poza szkołą, więc wspólna rozmowa często pozwala połączyć informacje ze szkoły i z domu. Możesz też od razu zacząć wspierać ucznia: zapowiadaj zmiany, formułuj jasne polecenia i pozwól mu odpocząć w cichszym miejscu. Im lepiej rozumiesz spektrum autyzmu, tym łatwiej odróżnisz pojedynczy gorszy dzień od powtarzającego się wzorca zachowań.
Skąd wziąć wiedzę, która pomaga zauważyć więcej?
Doświadczenie i intuicja pomagają nauczycielowi dostrzegać trudności ucznia. W pracy z dzieckiem w spektrum autyzmu przydaje się też uporządkowana wiedza o procesie diagnozy, dostępnych formach wsparcia oraz sposobach dostosowywania zajęć do jego potrzeb. Jeśli chcesz ją pogłębić, w ofercie Wyższej Szkoły Kształcenia Zawodowego znajdziesz studia podyplomowe diagnoza, terapia, wsparcie i edukacja osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu. W WSKZ studiujesz z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość, co ułatwia pogodzenie studiów z pracą w szkole.
Zastanawiasz się, kiedy możesz zapisać się na studia? Wejdź na studia-pedagogiczne.pl i sprawdź informacje o wybranych studiach. Jeśli przy ich nazwie widnieje informacja o otwartej rekrutacji, możesz zapisać się od razu.
