Perfekcjonistka, Męczennica czy Potulna? Sprawdź, jakich 5 „poganiaczy” utrudnia ci życie

– Przez lata słowo „dzielna” było dla wielu z nas komplementem. Dzielna Kobieta radzi sobie sama. Nie narzeka. Dowozi. Ogarnia. Wytrzymuje. Spełnia oczekiwania. Widzi potrzeby innych szybciej niż własne. Społecznie taka postawa jest nagradzana. Dostajemy za nią aprobatę, podziw, sympatię. Problem w tym, że często płacimy też wysoką cenę – czytamy we wstępie książki psychoterapeutki Leny Czerneckiej „Dzielna już byłam. Jak przestać spełniać cudze oczekiwania i stawiać granice bez poczucia winy”, która zaprasza czytelniczki do zostania… samodzielnymi

Publikujemy fragment rozdziału „Program Bycia Kimś”. Śródtytuły pochodzą od redakcji

Z tego artykułu dowiesz się

• Dlaczego żyjemy na „autopilocie” i skąd bierze się Program Bycia Kimś.
• Jak rozpoznać schematy, które od dzieciństwa kierują naszymi decyzjami.
• Czym jest metoda „Obierania Cebuli” i jak pomaga odzyskać sprawczość.
• Dlaczego nasze interpretacje często nie mają nic wspólnego z rzeczywistością.
• Pięć „poganiaczy”, które utrudniają życie: Spiesz się, Bądź doskonała, Sprawiaj przyjemność, Wysilaj się i Bądź silna. 

Samodzielna Kobieta 

Samodzielna Kobieta nadal potrafi być odpowiedzialna, wrażliwa i obecna dla innych. Różnica polega na tym, że uwzględnia także siebie. Zanim coś „dowiezie”, sprawdza, czy tego chce. Zanim się zgodzi, pyta siebie o zgodę. Nie rezygnuje z relacji. Rezygnuje z rezygnowania z siebie. Dzielność polega na wytrzymywaniu. Samodzielność – na stanowieniu o sobie. Dzielność często rodzi się ze strachu przed oceną, odrzuceniem,
byciem „niewystarczającą”. Samodzielność – ze świadomości i z kontaktu z własnymi potrzebami. W tej książce chcę Ci pokazać drogę powrotu do siebie.

Program Bycia Kimś

Teraz przyjrzymy się temu, co Tobą steruje i jaki wewnętrzny program Bycia Kimś nosisz w sobie.
Zastanawiałaś się kiedyś, co tak naprawdę budzi Cię rano? Jedni powiedzą, że budzik. Można jednak spojrzeć na to głębiej.

W momencie przebudzenia uruchamia się Twój wewnętrzny system operacyjny, zwany też autopilotem. To on programuje Cię na określony sposób reagowania, myślenia i działania. Jest automatyczny, nawykowy i w dużej mierze nieświadomy. Ma wpływ na niemal wszystkie obszary Twojego życia.

Większą część dnia funkcjonujemy na automatycznym pilocie. Wstajemy, wykonujemy poranną toaletę, przygotowujemy śniadanie, rozmawiamy z bliskimi. Bardzo często dzieje się to bez pełnej świadomości. Problem pojawia się wtedy, gdy ten autopilot przejmuje kontrolę również w relacjach z innymi.

Ten program został wgrany bardzo wcześnie. Zawiera instrukcje dotyczące tego, kim masz być i jak funkcjonować. Gdy byłaś małą dziewczynką, uczestniczyłaś w nieformalnej, ale intensywnej szkole życia. Uczyłaś się od ludzi wokół siebie, jak stać się KIMŚ.

Twoi „wykładowcy” najczęściej nie mieli świadomości, że szkolą Cię w określonym programie. Kochali Cię najlepiej, jak potrafili. Wszystko, co mówili i robili, stało się jednak częścią Twojego programu Bycia Kimś. Nawet jeśli ta „klasa” nie była w pełni bezpieczna, wciąż uczestniczyłaś w kursie. Uczyłaś się, jak stać się konkretnym „kimś” – takim, który według przekonań dorosłych miał największe szanse przetrwania i powodzenia w świecie.

Program ten nauczył Cię:

• jak czuć,
• jak myśleć,
• jak działać.

To on w dużej mierze steruje Dzielną Kobietą.

Obieranie Cebuli

Samodzielna Kobieta odzyskuje wpływ na swoje życie poprzez świadomą pracę nad sobą. Kluczowe jest rozpoznanie i osłabienie nawyku, który automatycznie kieruje jej zachowaniem. Pomaga w tym koncepcja Obierania Cebuli. Zakłada ona, że każda z nas składa się z wielu warstw, pod którymi znajduje się rdzeń – Twoja esencja i zdolność do bycia naprawdę samodzielną.

Zdejmując kolejne warstwy, zaczynasz wyraźniej widzieć, co Tobą steruje, dlaczego reagujesz w określony sposób i jakie mechanizmy uruchamiasz w domu, w pracy i w relacjach. W tym procesie pojawia się wybór. A wraz z nim realna zmiana.

Dzielna Kobieta przeżywa znaczną część życia w trybie automatycznym, często nie zdając sobie z tego sprawy. Może mieć poczucie, że świadomie kieruje swoim losem, a jednak każdego dnia powiela te same schematy. Pojawiają się drobne odchylenia, ale zawsze w obrębie znanych granic. To jak jazda samochodem na pierwszym biegu – czasem szybciej, czasem wolniej, ale bez zmiany przełożenia.

Przyjrzyj się swojemu porannemu rytuałowi ubierania się. W jakiej kolejności wkładasz ubrania? Na ile jesteś w tym procesie naprawdę obecna tu i teraz? Zastanów się, czy wybór ubrań mieści się w określonym zakresie tego, co uznajesz za „Twoje” i „bezpieczne”. Twój repertuar stylu prawdopodobnie dzieli się na dwie kategorie: „jak ja” i „jak nie ja”.

Tymczasem istnieje znacznie więcej możliwości, których nawet nie bierzesz pod uwagę.

Podobnie dzieje się w relacjach. Gdy ktoś, z kim łączy Cię określona historia, robi lub mówi coś konkretnego, bardzo często reagujesz w ten sam sposób – myślisz, czujesz i działasz według znanego schematu.

Samodzielna Kobieta potrafi uznać, że znaczną część życia przeżyła na autopilocie. Dostrzega, że jej przeszłość wpływa na to, co zauważa, jak interpretuje rzeczywistość i jakie wybory podejmuje. Rozumie, że patrzy na świat przez pryzmat własnego światopoglądu. Dlatego zaczyna sprawdzać, czy reguły, według których do tej pory funkcjonowała, nadal mają sens. I czy to, co wybiera, jest naprawdę jej.

Diagnostyczny lejek

Aby stać się bardziej samodzielną, potrzebuje rozpoznać, jakie wzorce są zapisane w jej wewnętrznym systemie. Pomaga w tym narzędzie, które nazywam diagnostycznym lejkiem. To sposób przyglądania się historiom, które opowiadasz sobie, gdy coś się wydarza. Film, który uruchamia się w Twojej głowie, tworzy filtr. Filtr kształtuje emocje i interpretacje, a one bezpośrednio przekładają się na działanie.

Posłużę się prostym przykładem.

Wyobraź sobie, że Twój partner przychodzi do Ciebie z kwiatami i mówi:

 „Kochanie, pięknie Ci w tej sukience”.

Robi to po raz pierwszy od pięciu lat.

Jakie interpretacje pojawiają się w Twojej głowie?

Mój system operacyjny natychmiast podsuwa myśl:

• „Pewnie coś zbroił”.
• „Coś jest nie tak”.
• „Czyli w innych sukienkach wyglądam źle?”.

Ten sam fakt. Jedno zdanie. A jednak zupełnie różne historie, które uruchamiają się automatycznie.

Na tym polega praca z własnym programem Bycia Kimś. Twoje myśli nie muszą zniknąć. Wystarczy, że zaczniesz je obserwować i odróżniać to, co jest rzeczywistością, od tego, co jest starym zapisem w Twojej głowie. Dopiero wtedy możesz zdecydować, czy chcesz dalej według niego żyć, czy nadszedł moment, by napisać własny.

Warto też pamiętać, że w systemie operacyjnym drugiej osoby może być zapisana intencja, której nie widzisz. Jeśli jej nie sprawdzisz, nie masz szansy jej poznać. Tymczasem Twój własny program automatycznie podsuwa interpretacje, nie dopuszczając myśli, że druga osoba może mieć zupełnie inny zamiar.

Może też cię zainteresuje:
Syndrom grzecznej dziewczynki – jak raz na zawsze przestać być świętą cierpiętnicą?

Poganiacze

Dzielna Kobieta bardzo często żyje w rytmie tak zwanych poganiaczy. To wewnętrzne komunikaty, które napędzają jej zachowanie, sposób myślenia i reagowania. System operacyjny kobiety w roli męczennicy, perfekcjonistki albo potulnej niemal zawsze aktywuje przynajmniej jeden z nich.

Pierwszy poganiacz brzmi: „Spiesz się”.

W mojej rodzinie funkcjonowało kiedyś hasło: „Bez wolnych przebiegów”. Kiedy tylko chciałam wstać od stołu, odejść na chwilę i wrócić, słyszałam: „Bez wolnych przebiegów”.

Pośpiech jest jednak stanem umysłu. Między bodźcem a reakcją zawsze potrzebna jest choćby krótka przerwa. Gdy się spieszysz, nie masz szansy zobaczyć, co tak naprawdę uruchamia się w Twoim systemie operacyjnym. Reagujesz automatycznie.

Drugi poganiacz brzmi: „Bądź doskonała”.

To autopilot, którego zdecydowanie nie polecam, a który sama u siebie dobrze znam. Gdy żyjesz według wzorca doskonałości, rzadko kiedy jesteś z siebie zadowolona. Doskonałość oznacza mistrzostwo, a mistrzostwo jest jak asymptota – można się do niej zbliżać, ale nigdy jej nie osiągnąć. Żyjesz więc w ciągłym staraniu się, które ogranicza Twoją swobodę i poczucie spełnienia.

Trzeci poganiacz brzmi: „Sprawiaj przyjemność”.

To komunikat, który bardzo skutecznie odbiera autonomię i ekspresję. Masz być miła, ładnie ubrana, uśmiechnięta, pachnąca, ale nie daj Boże, żebyś zaczęła wyrażać odmienne zdanie albo mówić o swoich potrzebach. Kobieta, która funkcjonuje według tego wzorca, bardzo często doświadcza kar za autentyczność – odrzucenia, złości otoczenia, zarzutów o przesadę czy histerię. Sprawianie przyjemności innym może kosztować ogromne pokłady emocji.

Czwarty poganiacz to: „Wysilaj się”.

„Staraj się bardziej”, „Możesz jeszcze więcej”, „To nieprawda, że jesteś zmęczona”. To głos, który każe zaciskać zęby i wytrzymywać, obiecując, że nagroda przyjdzie później. Tyle że „później” bardzo często nigdy nie nadchodzi.

Ostatni poganiacz brzmi: „Bądź silna”.

„Nie płacz”, „Nie proś o pomoc”, „Nie pokazuj słabości”. To zaproszenie do zamrożenia emocji i wejścia w rolę kobiety twardej, chłodnej, trzymającej wszystkich na dystans. Takiej, której się boją. Z którą trudno się zaprzyjaźnić. Z którą jeszcze trudniej być w bliskiej relacji.

Rozpoznanie tych poganiaczy jest jednym z kluczowych momentów w pracy nad własnym programem Bycia Kimś.

Dopiero gdy zobaczysz, który z nich steruje Tobą najczęściej, możesz zdecydować, czy chcesz dalej mu służyć, czy zacząć wybierać inaczej.

O autorce

Lena Czernecka – psycholożka i certyfikowana psychoterapeutka Gestalt. Od ponad 24 lat towarzyszy kobietom w ich procesie zmiany i odzyskiwania siebie. Jako superwizorka PTP i interwentka kryzysowa pomaga zdejmować niewidzialny gorset oczekiwań i wracać do życia, w którym znów widać blask w oczach.
Wspiera w przejściu od roli Dzielnej Kobiety do autentycznej samodzielności i życia w zgodzie z własną prawdą. Prywatnie jest mamą oraz pasjonatką tańca i skialpinizmu.To właśnie tam odnajduje swoją energię i kontakt ze sobą.