fot. Claudio Scott / Pixabay
Chaos, bałagan i kompletny brak organizacji – z tymi cechami wielu z nas kojarzy ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi. Czy słusznie? Dziś opowiadamy o mniej stereotypowych objawach ADHD i o tym, jak je rozpoznać i co z nimi zrobić
Co w artykule:
• ADHD nie jest wymyślonym zaburzeniem. Jego objawy są konsekwencją odmiennego funkcjonowania mózgu.
• Kobiety i mężczyźni mogą mieć różne zestawy cech ADHD-owca.
• Robienie wokół siebie bałaganu i brak umiejętności organizacji czasu wcale nie musi być głównym objawem ADHD.
• Diagnoza zaburzenia może prowadzić do lepszego zrozumienia samego siebie, a w efekcie lepszego funkcjonowania na co dzień
Nie jestem bałaganiarzem…
Musimy odmitologizować obraz osoby z ADHD jako wiecznego bałaganiarza, który nie potrafi ogarnąć swojego życia. Prawda jest o wiele bardziej złożona i indywidualna. Nie każde ADHD jest takie samo i wielu dorosłych, szczególnie tych, u których zaburzenie zostało zdiagnozowane późno, wypracowało przez lata zaawansowane, własne systemy radzenia sobie. Tak zwane „maskowanie” objawów może polegać na dostosowaniu środowiska pod swoje zasoby.
Co to oznacza w praktyce? Jeśli taka osoba trafi na odpowiednią ścieżkę zawodową – na przykład pracę projektową, gdzie zadania są różnorodne i dynamiczne, a nie monotonne i powtarzalne – jej „objawy” mogą stać się atutem. Potrzeba zmiennej i ciągłej stymulacji intelektualnej i zdolność błyskawicznego przeskakiwania między tematami potrafi zupełnie zastąpić problemy z koncentracją. Szczególnie, jeśli projekt jest interesujący.
I tu dochodzimy do najciekawszego paradoksu ADHD – hiperfokusu. To zdolność do całkowitego zanurzenia się w zadaniu, które jest niezwykle interesujące lub pilne. W tym stanie osoba z ADHD może pracować godzinami, pomijając posiłki i odpoczynek, osiągając niebywałą produktywność. Inne, mniej oczywiste objawy to intensywność emocjonalna – przeżywanie radości, smutku czy złości z dużo większą siłą niż inni – co w pracy może być postrzegane jako nadmierne zaangażowanie.
Poza tym, objawem ADHD jest też ogromna kreatywność i myślenie poza schematami, które rodzi się z nietypowego łączenia pozornie niepowiązanych ze sobą idei. Zrozumienie tych odcieni ADHD pozwala dostrzec w nim nie tylko zbiór wyzwań, ale także unikalny zestaw cech.
ADHD u dorosłych – objawy
ADHD nie jest wymyślone i nie polega na lenistwie. To biologicznie uwarunkowany sposób funkcjonowania mózgu. Chodzi o różnice w budowie sieci neuronalnych mózgu ADHD-owca, szczególnie okolicy płatów czołowych, które są odpowiedzialne za funkcje wykonawcze. Kluczową rolę odgrywają w nim też neuroprzekaźniki, takie jak dopamina i noradrenalina, które działają jak kurierzy dostarczający wiadomości między różnymi regionami mózgu. Tyle że u ADHD-owców te neuroprzekaźniki nie zawsze chcą przekazywać. Co to oznacza w praktyce?
Nieuwaga w dorosłym życiu objawia się na wiele sposobów. To „wyłączanie się” w trakcie ważnych rozmów, gdy umysł nagle odpływa gdzieś indziej. To trudność z dokończeniem projektów, zwłaszcza tych monotonnych. Gdy zadanie jest nudne – rozpoczęcie go graniczy z niemożliwością. Gdy jest stymulujące i ciekawe – mózg może jednak zacząć działać z niesłychaną wydajnością.
To także walka z organizacją codziennych obowiązków, gdy lista zadań wydaje się tak przytłaczająca, że zamiast do lepszej organizacji czasu – prowadzi do prokrastynacji. Charakterystyczne jest gubienie przedmiotów codziennego użytku, takich jak telefon czy dokumenty, oraz unikanie zadań wymagających długotrwałego, żmudnego skupienia.
Jak radzić sobie z ADHD u dorosłych?
Nadpobudliwość u dorosłych rzadko oznacza bieganie po pokoju. Jej obliczem jest często ciągłe uczucie wewnętrznego niepokoju i „nakręcenia” – jakby silnik w środku głowy cały czas pracował na wysokich obrotach. Osoba z ADHD może mieć problem z usiedzeniem w kinie do końca seansu, odczuwać potrzebę bycia ciągle zajętą i mieć trudności z wyciszeniem się przed snem. Często towarzyszy jej także gadatliwość i poczucie, że myśli pędzą bez żadnej kontroli. Niektórzy ADHD-owcy nazywają ten kołowrotek myśli wewnętrznym radiem.
Co ważne – ADHD ma wiele różnych twarzy, a jego objawy mogą występować w zupełnie różnych zestawach. Wiele jednostek wypracowuje własny system radzenia sobie z zaburzeniem, nawet nie wiedząc, że je posiada. Może to być prowadzenie „to do” listy, kalendarza lub notatnika – co często rozwiązuje problem z zarządzaniem sobą w czasie i przestrzeni.
Czasem chodzi o rytm i typ pracy, który nieustannie stymuluje i pozwala na częsta zmianę zadania. Inne jednostki, które bardziej stereotypowo kojarzą się z ADHD, mogą robić dookoła siebie ogromny bałagan, zapominać kto przed chwilą do nich dzwonił i po co – nie mieć żadnego systemu i bardzo męczyć się w swojej codzienności.
Czytaj też:
Co przyspiesza metabolizm? 5 rad przydatnych na co dzień
ADHD – objawy u dorosłych kobiet
Jakie objawy ADHD są nieoczywiste, a potrafią skutecznie utrudnić życie? Impulsywność, która bywa szczególnie dotkliwa w relacjach. Przejawia się w przerywaniu innym podczas rozmowy, podejmowaniu pochopnych, nieprzemyślanych decyzji finansowych lub zawodowych pod wpływem emocji. To także trudność z czekaniem na swoją kolej, zarówno w kolejce, jak i w konwersacji. Częste są również intensywne, gwałtowne wybuchy złości lub frustracji, które szybko opadają, pozostawiając poczucie winy.
Szczególną uwagę należy zwrócić na objawy ADHD u dorosłych kobiet, które zwykle nie przejawiają nadpobudliwości ruchowej, a raczej nadpobudliwość poznawczą. Częściej internalizują problemy, co prowadzi do obniżonej samooceny i chronicznego poczucia bycia niewystarczającą. Ich objawy bywają mylone z zaburzeniami lękowymi lub depresją, co często opóźnia postawienie właściwej diagnozy. Oczywiście ADHD może też występować równolegle z takimi zaburzeniami – to jak najbardziej możliwe.
To też ciekawe:
Co przyspiesza zrost kości? Praktyczny poradnik po złamaniu
Decyzja o sprawdzeniu, czy nasze codzienne trudności mają związek z ADHD, to krok w stronę lepszego zrozumienia siebie, a nie szukanie etykietki. Proces diagnostyczny służy potwierdzeniu, że obserwowane objawy są na tyle nasilone, że utrudniają funkcjonowanie w co najmniej dwóch sferach życia (np. zawodowej i osobistej) oraz że były obecne już w dzieciństwie. To kluczowe, bo ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym, co oznacza, że nie pojawia się nagle w wieku dorosłym.
