fot. Pixabay
Egzema to powszechny problem dermatologiczny, który może dotknąć osoby w każdym wieku. Objawia się uporczywym świądem, zaczerwienieniem i suchością skóry. Choć jest to stan przewlekły, odpowiednie leczenie i pielęgnacja pozwalają na skuteczne kontrolowanie objawów. Czym jest egzema, jakie są jej rodzaje oraz jak o nią dbać, by odzyskać zdrową skórę?
Egzema – co to właściwie jest?
Określenie egzema (inaczej wyprysk) to termin używany do opisania grupy chorób skóry o podłożu zapalnym. Nie jest to jedna, konkretna jednostka chorobowa, a raczej zespół objawów, które mogą mieć różne przyczyny. Wspólnym mianownikiem dla wszystkich rodzajów egzemy jest uszkodzenie bariery naskórkowej, co prowadzi do nadmiernej utraty wody i zwiększonej podatności na działanie czynników drażniących oraz alergenów.
Jak wygląda egzema?
Choć obraz kliniczny może się różnić w zależności od rodzaju i lokalizacji wyprysku, objawy egzemy najczęściej obejmują:
• suchość i łuszczenie się skóry – skóra staje się szorstka, napięta i traci swoją naturalną gładkość,
• intensywny świąd – jest to najbardziej dokuczliwy objaw, który prowadzi do drapania, a w konsekwencji do pogorszenia stanu zapalnego i ryzyka nadkażeń bakteryjnych,
• zaczerwienienie (rumień)– wyraźnie odgraniczone lub rozlane plamy czerwonej skóry,
• grudki i pęcherzyki – drobne zmiany skórne, czasem wypełnione płynem surowiczym. szczególnie charakterystyczne są pęcherzyki z płynem na dłoniach i stopach w przebiegu egzemy potnicowej,
• pękanie skóry – w zaawansowanych stadiach, zwłaszcza w przypadku egzemy na dłoniach, może dochodzić do bolesnych pęknięć i tworzenia się ran,
• lichenifikacja – pogrubienie i stwardnienie skóry w miejscach przewlekłego drapania.
Początki egzemy często są mylone ze zwykłą suchością skóry, jednak utrzymujący się świąd i zaczerwienienie to sygnał, że problem może być poważniejszy.
Przyczyny egzemy. Skąd się bierze stan zapalny skóry?
Przyczyny egzemy są złożone i najczęściej wynikają z połączenia czynników genetycznych i środowiskowych. Dużą rolę odgrywa tu nieprawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego oraz wrodzona skłonność do osłabienia bariery ochronnej skóry. Do głównych czynników prowokujących lub zaostrzających objawy należą:
• predyspozycje genetyczne – jeśli rodzice chorują na egzemę, astmę lub alergiczny nieżyt nosa, ryzyko wystąpienia egzemy u dziecka znacząco wzrasta,
• zaburzenia bariery skórnej – niedobór filagryny, białka odpowiedzialnego za prawidłową strukturę naskórka, prowadzi do zwiększonej utraty wody i podatności na czynniki drażniące,
• nieprawidłowa odpowiedź immunologiczna – nadmierna reaktywność układu odpornościowego na alergeny środowiskowe,
• czynniki środowiskowe – zanieczyszczenie powietrza, suche powietrze, kontakt z detergentami i chemikaliami.
Egzema często jest mylona z łuszczycą. Warto podkreślić, że to dwie różne jednostki chorobowe, choć mogą dawać podobne objawy. Prawidłowe rozróżnienie wymaga konsultacji z dermatologiem, który na podstawie badania klinicznego postawi właściwą diagnozę. Więcej na temat objawów, przyczyn i leczenia różnych chorób skóry można znaleźć na portalu https://www.medme.pl/.
Rodzaje egzemy – czym się charakteryzują?
Rozpoznanie konkretnego typu wyprysku jest bardzo ważne, by wdrożyć odpowiednie leczenie. Ostateczną diagnozę zawsze stawia lekarz dermatolog. Wyróżnia się kilka rodzajów egzemy: egzemę atopową, kontaktową i potnicową.
Egzema atopowa (atopowe zapalenie skóry)
To najczęstsza postać egzemy, ściśle powiązana z genetyczną predyspozycją do chorób alergicznych (astmy lub kataru siennego). Zazwyczaj pierwsze objawy pojawiają się już w dzieciństwie. W przypadku egzemy u niemowlaka zmiany lokalizują się głównie na policzkach, owłosionej skórze głowy i kończynach. U starszych dzieci i dorosłych typowa lokalizacja to zgięcia łokciowe i kolanowe, szyja oraz nadgarstki.
Egzema kontaktowa – alergiczna
Jak sama nazwa wskazuje, egzema kontaktowa pojawia się w wyniku bezpośredniego kontaktu skóry z substancją uczulającą lub drażniącą. Typowym przykładem jest reakcja na nikiel (w biżuterii, guzikach), chrom, lateks czy składniki kosmetyków. Zmiany skórne pojawiają się dokładnie w miejscu kontaktu z czynnikiem wywołującym.
Egzema potnicowa (wyprysk dyshydrotyczny)
Charakteryzuje się nagłym wysiewem drobnych, głęboko osadzonych i silnie swędzących pęcherzyków. Pojawiają się one najczęściej na bocznych powierzchniach palców, na dłoniach i stopach. Po kilku tygodniach pęcherzyki zasychają, a skóra zaczyna się intensywnie łuszczyć. Ten rodzaj egzemy często nasila się w okresach wzmożonego stresu lub w ciepłych porach roku.
Gdzie może pojawiać się egzema?
Najczęściej pojawia się ona na dłoniach. To wyjątkowo uciążliwy problem, ponieważ ręce są stale narażone na kontakt z wodą, detergentami i innymi czynnikami drażniącymi. Egzema na twarzy, a zwłaszcza wokół oczu i na powiekach, także nie jest rzadkością. Wymaga szczególnej ostrożności w leczeniu ze względu na cienką i wrażliwą skórę w tej okolicy.
Stosowanie jakichkolwiek preparatów w tym rejonie musi być bezwzględnie skonsultowane z lekarzem. Wypryski i zmiany mogą pojawić się również w nietypowych miejscach, na przykład na szyi, pod pachami czy nawet na plecach.
Jak leczyć egzemę?
Skuteczne leczenie egzemy opiera się na dwóch rzeczach: prawidłowej, codziennej pielęgnacji oraz leczeniu farmakologicznym w okresach zaostrzeń. Celem terapii jest wyciszenie stanu zapalnego, złagodzenie świądu i odbudowa uszkodzonej bariery naskórkowej.
Podstawa pielęgnacji – emolienty i nawilżanie skóry
To absolutny fundament w walce z egzemą. Regularne, wielokrotne stosowanie w ciągu dnia preparatów natłuszczających i nawilżających jest niezbędne do odbudowy bariery ochronnej skóry. Właściwie dobrane emolienty do skóry atopowej tworzą na powierzchni naskórka film okluzyjny, który ogranicza utratę wody i chroni przed czynnikami zewnętrznymi. Należy je aplikować na całe ciało, nie tylko na obszary objęte zmianami, najlepiej zaraz po krótkiej, letniej kąpieli.
Kiedy konieczne jest leczenie farmakologiczne?
W okresach zaostrzeń, kiedy sama pielęgnacja nie wystarcza, należy włączyć leczenie farmakologiczne. Wybór metody leczenia należy skonsultować ze specjalistą dermatologiem. Najczęściej stosuje się:
• miejscowe glikokortykosteroidy – są to leki o silnym działaniu przeciwzapalnym, które szybko łagodzą objawy. Występują w postaci kremów lub maści o różnej sile działania. Powinny być stosowane krótko i wyłącznie pod kontrolą lekarza,
• inhibitory kalcyneuryny – to alternatywa dla sterydów, szczególnie na wrażliwe obszary jak twarz czy powieki. Działają przeciwzapalnie, ale mają inny mechanizm i nie powodują ścieńczenia skóry,
• leki przeciwhistaminowe – stosowane doustnie pomagają kontrolować uporczywy świąd, zwłaszcza ten utrudniający sen. Nie leczą one jednak stanu zapalnego skóry, a jedynie łagodzą jeden z jego objawów.
Domowe sposoby na egzemę – co naprawdę działa?
Wspomagająco w łagodzeniu objawów można stosować bezpieczne metody domowe, takie jak:
• chłodne okłady – przynoszą ulgę w przypadku nasilonego świądu i pieczenia,
• unikanie drapania – obcinanie paznokci na krótko, a u małych dzieci zakładanie na noc bawełnianych rękawiczek,
• noszenie przewiewnej, bawełnianej odzieży – unikanie wełny i szorstkich, syntetycznych materiałów,
• stosowanie łagodnych środków myjących – wybieranie syndetów lub olejków myjących przeznaczonych do skóry atopowej, zamiast tradycyjnego mydła.
Dieta i styl życia w walce z egzemą
Choć rola diety w egzemie bywa przedmiotem dyskusji, u niektórych pacjentów, zwłaszcza z potwierdzoną alergią pokarmową, eliminacja określonych składników może przynieść poprawę. Do najczęstszych alergenów pokarmowych należą mleko krowie, jaja, orzechy, soja czy pszenica. Wszelkie modyfikacje żywieniowe powinny być jednak wprowadzane po konsultacji z lekarzem lub dietetykiem.
Warto rozważyć prowadzenie dzienniczka i obserwację, czy określone produkty nasilają zmiany. Zbilansowana dieta w chorobach skóry, bogata w kwasy omega-3 i antyoksydanty, może wspierać ogólną kondycję organizmu i skóry. Niezwykle istotne jest również unikanie stresu, który jest jednym z najsilniejszych czynników zaostrzających objawy wyprysku.
