Thursday, July 18, 2024
Home / Rozwój  / Edukacja  / Tańczące rośliny i świecące grzyby – czyli fascynujący świat przyrody

Tańczące rośliny i świecące grzyby – czyli fascynujący świat przyrody

Rośliny to gaduły, a kamienie ożywają

Fascynujący świat przyrody. Niebieskie motyle latające nad konarem, z którego wyrastają świecące grzyby

Świat przyrody zaskakuje swoją inteligencją/il.Canva

Człowiek uważany jest za najinteligentniejsze stworzenie na naszej planecie. Znacznie mądrzejsze niż inne ssaki, a tym bardziej zwierzęta z odrębnych gromad. W rankingu tym całkowicie pomija się rośliny. Traktuje się je jako istoty bezrozumne, nieczujące i bez prawa głosu. Tymczasem świat fauny i flory jest bardzo interesujący i wykazuje się niemałą inteligencją

Naturalne światło

Bioluminescencja czyli zdolność niektórych istot żywych do emitowania światła. Wytwarzane jest ono w wyniku reakcji chemicznych zachodzących w organizmie. Zjawisko to występuje u niektórych gatunków bakterii, grzybów, glonów, pierwotniaków, bezkręgowców morskich, owadów oraz ryb.

Grzyb duch

Omphalotus nidiformis zwany jest grzybem duchem z uwagi na swoje bioluminescencyjne właściwości. Owocniki grzyba występują na martwym lub chorym drewnie. Zasiedla on lasy eukaliptusowe i sosnowe, suche zarośla, obszary subalpejskie, parki i ogrody miejskie. Jeżeli wybierzesz się na wycieczkę do Australii masz szansę spotkać leśne widmo. W Polsce niestety nie występuje.

 

Omphalotus nidiformis - świecący grzyb

Świecący na zielono grzyb widmo/zdj. Canva

 

Grzyb duch wytwarza zielone światło. Jest ono najlepiej widoczne w ciemności, kiedy oczy widza są już przyzwyczajone do braku światła. Przydatność bioluminescencji grzybów ma dwie teorie. Jedna z nich głosi, że świecące owocniki przyciągają owady, które mogą pomóc w rozprzestrzenianiu zarodników. Z drugiej strony zielona poświata może stanowić ostrzeżenie dla zwierząt i zniechęcać je do spożycia grzyba.

 

Omphalotus nidiformis bywa mylony z boczniakiem, jednak w przeciwieństwie do niego jest trujący. Spożycie prowadzi do poważnych skurczy i wymiotów.

 

Sprawdź koniecznie:
Ciekawostki ze świata roślin. 5 faktów, o których być może słyszałaś

 

Do innych grzybów dających światło należą np. opieńka miodowa (Armillaria mellea) oraz łycznik ochrowy (Panellus stipticus). Występują pospolicie w Polsce.

Bajkowy owad

Spotkanie mocno świecącego roju świerszczy w okresie godowym wygląda niczym zbiór migocących delikatnych światełek. To krajobraz wyglądający niczym z baśni o zaczarowanym lesie.

Świetliki (Lampyridae) to chrząszcze, które świecą w lipcowe wieczory i w noce. Możliwość dawania światła jest im niezbędna w ich procesie rozmnażania. Wytwarzające się w procesach chemicznych zimne światło luminescencyjne jest wabikiem między partnerami. Służy ono do rozróżnienia płci oraz danego gatunku. Intensywność świecenia różni się u różnych odmian. Samica świeci światłem stałym, samce pobłyskują przerywanie niczym błyski latarni morskiej.

Morska galaretka

Meduza (ang. Jellyfish, czyli galaretowata ryba) to jedno z morskich stworzeń, które posiada zdolność wytwarzania światła. W głębi oceanu, gdzie żyją te ciekawe stworzenia panuje wszechogarniająca ciemność. Dlatego organizmy te wykształciły umiejętność emitowania światła. Bioluminescencja służy im również do komunikacji z innymi meduzami tego samego gatunku oraz w okresie godowym. Jest też dobrą techniką obronna przed drapieżnikami.

 

Świecące niebieskim światłem meduzy. Zjawisko bioluminescencji

Meduzy mają zdolność bioluminescencji/zdj.Canva

Gadatliwe rośliny

Inteligencja roślin brzmi niezbyt autentycznie. Nie wszyscy wiedzą, że rośliny potrafią się między sobą komunikować. Z pewnością nie jest to język jakim posługuje się człowiek, ale czy samo przekazywanie informacji między osobnikami tego samego lub innego gatunku, nie może być uznane za inteligentne?

Ostrzeżenie przed wrogiem

Drzewo akacji na sawannie

Akacja jest jednym z drzew, które komunikują się międzygatunkowo/zdj.Canva

 

Doskonałym przykładem porozumiewania się roślin jest akacja (Acacia) – gatunek drzew rosnących na afrykańskich sawannach. Liśćmi akacji żywią się mieszkające tam żyrafy. Inteligentne drzewa w ramach samoobrony zaczynają produkować toksyczną substancję, która ma odstraszyć intruza. Wydzielają ostrzegawczy etylen informujący inne akacje o nadchodzącym niebezpieczeństwie. Peter Wohlleben – niemiecki leśnik, opisał to w swojej książce „Sekretne życie drzew”.

 

„Już przed czterdziestu laty dokonano pewnej obserwacji na afrykańskich sawannach. Żyrafy pasą się tam na akacjach, co tym ostatnim zdecydowanie się nie podoba. W ciągu paru minut nasycają one liście toksycznymi substancjami, chcąc odpędzić wielkich roślinożerców. Żyrafy wiedzą o tym i odchodzą do następnych drzew. Następnych? Nie, najpierw starannie omijają parę akacji i dopiero po jakichś stu metrach podejmują posiłek. Powód jest zaskakujący – napoczęta akacja wydziela gaz ostrzegawczy (w tym wypadku etylen), który sygnalizuje rosnącym w pobliżu osobnikom tego samego gatunku, że zbliża się zagrożenie. Wtedy wszyscy ostrzeżeni krewniacy również nasycają liście toksynami, żeby się przygotować”.

 

Zobacz też:
Co mówią o sobie rośliny? Botaniczne słowotwórstwo

 

Elektryzujące odkrycie

Zespół naukowców * badał porozumiewanie się roślin za pomocą sygnałów elektrycznych.

Eksperyment polegał na zetknięciu liści dwóch mniszków lekarskich. Jeden z nich połączono obwodem elektrycznym z liśćmi mimozy, która jest znana z gwałtownego opuszczania liści w reakcji na dotyk. Zarejestrowano, że gdy pierwszy z mniszków delikatnie dotykany jest drucikiem, po kilku sekundach składają się liście mimozy.

 

„Sygnał elektryczny przekazany został z dotykanego liścia mniszka na drugi liść, który z kolei stykał się z liściem drugiego mniszka, a następnie – z drugiego mniszka – sygnał powędrował w obwodzie elektrycznym do mimozy”

– dowiadujemy się na stronie naukawpolsce.pl.**

 

Komunikacja międzygatunkowa

Rośliny porozumiewają się nie tylko w obrębie gatunku. Stosują swoje umiejętności również w kontakcie z owadami. Do komunikacji wykorzystują bodźce węchowe i wizualne.

 

„Drzewa owocowe, wierzby czy kasztanowce przyciągają uwagę zapachowymi komunikatami i zapraszają pszczoły do zatankowania paliwa u siebie. Nektar, skoncentrowany słodki sok, jest nagrodą za zapylanie, którego owady przy okazji dokonują. Kształt i kolor kwiatu są także sygnałem, czymś w rodzaju tablicy reklamowej, która wyraźnie odcina się od zielonej masy korony drzewa i wskazuje drogę do przekąski”

– czytamy w „Sekretnym życiu drzew”.

 

Zabawa w chowanego

Kamuflaż jest jednym z mechanizmów obronnych i taktycznych występujących w świecie zwierząt. Wykorzystują go one w celu ukrycia się przed drapieżnikami lub osobnikami, które sami chcą upolować.

 

Zwierzęta mogą się kamuflować w różny sposób. Najpowszechniejszą metodą jest kamuflaż za pomocą własnego kształtu lub koloru. Niektóre zwierzęta mają zdolność zmiany barwy, by móc wtopić się w otoczenie, inne utrudniają drapieżnikom widoczność uwalniając substancje chemiczne do otoczenia lub wywołując zmętnianie wody.

Ruchome liście i patyki

Wiele owadów przystosowało się kształtem i kolorem do wyglądu roślin, dzięki temu mogą z łatwością wtopić się w tło i ukryć się przed drapieżnikami. Te najbardziej znane to patyczaki (Medauroidea), które swoim kształtem przypominają patyki, gałązki i łodyżki. W Polsce hodowane są w terrariach, a w środowisku naturalnym występują w Wietnamie, Indiach i Australii, gdzie mogą osiągać nawet do 50 cm długości.

 

Owady wyglądające jak liście. Kamuflaż liśćców

Jakie owady do terrarium? Owad, który wygląda jak liść/zdj.Canva

 

Liściec (Phyllium) to owad wyglądający niczym ponadgryzany liść. Jego postać pozwala na sprytne ukrycie się przed drapieżnikami. Usadowiwszy się pośród gałęzi drzew liściastych staje się niemal niewidoczny. Owad w momencie zagrożenia zaczyna kołysać się na boki niczym liść na wietrze. W razie prób ataku i podrażnienia spada na ziemię w bezruchu, jak opadający z drzewa liść.

 

Inne stosujące kamuflaż owady to motyle i ich larwy, czyli gąsienice. Skrzydła motyla latolistka cytrynka (Gonepteryx rhamni) przypominają swym kolorem i kształtem młody listek. Ćma narożnica zbrojówka (Phalera bucephala) w stanie spoczynku wygląda niczym kawałek obłamanej gałązki. Gąsienice motyli z rodziny miernikowcowatych często przypominają swym kolorem gałązki. Przykładem jest gąsienica krępaka nabrzozaka (Biston betularia), którą można znaleźć głównie na drzewach liściastych, ale także na malinach i bylicach. Postać dorosła – motyl, również dobrze się kamufluje. Jego skrzydła mają kolor kory brzozowej.

Niewidzialne gady

Kameleony są najbardziej znanymi gadami, które posługują się kamuflażem. Są w stanie zmieniać barwę swojego ciała dostosowując się do otoczenia. Nie każda osoba wie, że jest to wynik zmiany temperatury, natężenia światła lub emocji jakie odczuwa zwierzę. To, że barwa kameleona często zlewa się z otoczeniem jest czymś dodatkowym. System przemiany koloru służy tym zwierzętom głównie do komunikacji z innymi osobnikami.

 

Oryginalnie wyglądającym osobnikiem jest przypominający kamień żółw. Żółw matamata (Chelus fimbriata) występuje w bagnistych rzekach Ameryki Południowej. Ma ciemną barwę i liczne wypustki na głowie i skorupie. Dzięki temu jego wygląd idealnie maskuje go na tych terenach. Ukrywa się udając kłodę, kamień czy muł rzeczny. To jego sposób na polowanie i zdobycie pokarmu.

Kwietnik – pająk kameleon

Zmieniający kolor pająk kwietnik na kwiecie dziewanny

Pająk kwietnik kamuflujący się w kwiecie dziewanny/ zdj. autorskie G. Gogłuska

 

Pospolitym w Polsce pająkiem, którego można spotkać ukrytego w koronach kwiatów jest kwietnik (Misumena vatia). To niewielki pajączek o długości ciała do 1 cm. Charakterystyczne dla niego są dwie pierwsze pary odnóży dłuższe niż ciało oraz jego postura przypominająca wyglądem miniaturowego kraba. Nie tylko wygląd kojarzy go z krabem, ale również jego sposób chodzenia. Podobnie jak ten skorupiak, kwietnik porusza się we wszystkich kierunkach. Podczas gdy większość pajęczaków ma zdolność chodzenia do przodu, kwietnik przemieszcza się również na boki i do tyłu.

 

Kwietniki specjalizują się w chwytaniu ofiar odwiedzających kwiaty. Dlatego dostosowują barwę do otoczenia – miejsca jego polowania.

 

Ciekawą cechą tego pająka jest zdolność do zmiany koloru. Może mieć on barwę białą, zielonkawą lub żółtą. Metamorfozy mogą dokonywać tylko samice. Zmiana barwy opiera się na zmiennej koncentracji żółtego barwnika, zgromadzonego w komórkach naskórka. Jego nadmiar może być wydalany razem z odchodami. Każda z tych zmian następuje stopniowo i jest bardzo czasochłonna. Może zajmować nawet kilkanaście dni.

 

Może cię zainteresować:
3 niebezpieczne piękności w świecie roślin

 

Dynamiczny świat roślin

Każda roślina jest przytwierdzona korzeniami w jednym miejscu, a świat flory uznawany jest za statyczny. Nie oznacza to wcale, że rośliny poruszają się tylko pod wpływem wiatru. W botanice popularne jest zjawisko fototropizmu, czyli poruszania się pędów i innych organów roślin w kierunku światła. Nie tylko światła odpowiada za taneczne ruchy roślin.

 

„Wielkie rośliny nie mają mózgu, mogą się jedynie bardzo powoli poruszać, są zainteresowane zupełnie innymi rzeczami niż my i przeżywają swój zwykły dzień w ekstremalnie zwolnionym tempie. Nie dziwi więc, że choć każde dziecko w szkole wie, że drzewa to organizmy żywe, to powszechnie traktuje się je jak rzeczy”.

                        ~Peter Wohlleben „Sekretne życie drzew”

Wstydliwa roślina

 

Mimosa pudica czyli mimoza wstydliwa to roślina kojarzona ze względu na ruchome liście. Są one wrażliwe na światło, dotyk i temperaturę. Podczas trącenia palcem czy poruszenia przez owada, będące po obu stronach ogonka liście zamykają się, a ogonek liściowy wiotczeje i zwisa. Dzieje się tak również pod wpływem braku naświetlenia. Nocą mimoza składa swoje liście do snu. Reakcja roślin na bodźce jest szybsza w wyższych temperaturach i wynosi nawet 0,08 sekundy. Po zniknięciu bodźca, powrót do pierwotnej pozycji trwa od 15 do 20 minut.

 

Efekt ten wywołują znajdujące się u nasady liści komórki poduszeczkowate. Zmiana ich wewnętrznego ciśnienia powoduje składanie się liści.

Roślina telegraf

Aturi, czyli Codariocalyx motorius jest roślina pochodzącą z Indii, gdzie znana jest jako roślina telegraf. Jest czuła na dotyk, temperaturę oraz dźwięk. Pod wpływem bodźca może poruszać liśćmi pionowo lub zataczać nimi koła. Wygląda to jakby liście przekazywały sobie nawzajem wiadomości. O aturi mówi się, że jest tańczącą rośliną. Silnie reaguje na dźwięki np. na głośny śpiew, a jej poruszające się w różnych kierunkach liście układają się w delikatny taniec.

 

Pobożne rośliny

O grupie roślin z rodziny marantowatych mówi się, że się modlą. Nazewnictwo to utarło się za sprawą poruszających się względem słońca liści. W dzień roślina rozkłada liście na boki, tak by górne blaszki liściowe złapały jak najwięcej słońca. Wieczorem liście marantowatych unoszą się do góry ukazując swoje spody. Układają się przodem do siebie, niczym dłonie składane do modlitwy. Do popularnych roślin, u których można zaobserwować to zjawisko należą rośliny domowe – maranty i kalatee.

 

* kierowany przez prof. Stanisława Karpińskiego z SGGW w Warszawie we współpracy z naukowcami z University of Missouri (USA)
** https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C92431%2Celektryzujace-odkrycie-polakow-rosliny-komunikuja-sie-miedzy-soba-za

 

Fakty naukowe opracowałam w oparciu o informacje zawarte na stronach takich jak: wikipedia.org, national-geographic.pl, lasy.gov.pl, ecowater.pl, ekologia.pl, fotografiamarko.pl , swiatmakro.pl, naukawpolsce.pl oraz bazując na wiedzy książkowej.

Z wykształcenia zielarka i florystka z zamiłowaniem do pisania. Jest prawdziwym plant freakiem. Kocha przyrodę i kontakt z naturą, dlatego w każdej wolnej chwili chodzi na piesze wędrówki po lesie i amatorsko robi zdjęcia.

Oceń artykuł
BRAK KOMENTARZY

SKOMENTUJ, NIE HEJTUJ