fot. Klimkin / Pixabay
Przewlekłe zmęczenie, senność, problemy z koncentracją, zawroty głowy czy spadek wydolności fizycznej często są przypisywane stresowi i intensywnemu trybowi życia. Tymczasem ich przyczyną może być anemia, czyli niedokrwistość, której jednym z najczęstszych powodów jest niedobór żelaza. Problem ten szczególnie często dotyczy kobiet w wieku rozrodczym, między innymi ze względu na regularną utratę krwi podczas menstruacji. Ryzyko wzrasta również w ciąży, przy obfitych miesiączkach, dietach eliminacyjnych czy zaburzeniach wchłaniania
Niedobór żelaza a anemia – czy to to samo?
Niedobór żelaza i anemia z niedoboru żelaza nie są synonimami, chociaż często (i błędnie) używa się ich jako pojęcia tożsame. Niedobór żelaza może początkowo oznaczać uszczuplenie zapasów tego pierwiastka, zanim jeszcze dojdzie do obniżenia stężenia hemoglobiny i rozwoju niedokrwistości (czyli anemii). Z tego względu prawidłowa interpretacja wyników badań powinna uwzględniać więcej niż samą morfologię.
W ocenie stanu gospodarki żelazowej istotnym parametrem jest między innymi ferrytyna, która odzwierciedla zapasy żelaza w organizmie. Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje ją jako użyteczny marker oceny zapasów tego pierwiastka, przy czym wyniki należy interpretować w kontekście m.in. stanu zapalnego i ogólnego stanu zdrowia.
Objawy niedoboru żelaza mogą być mało charakterystyczne i obejmują głównie:
• przewlekłe zmęczenie;
• osłabienie;
• bóle i zawroty głowy;
• pogorszenie koncentracji;
• duszność podczas wysiłku;
• obniżenie tolerancji aktywności fizycznej.
W bardziej nasilonych przypadkach mogą pojawić się również bladość skóry i błon śluzowych czy przyspieszone bicie serca.
Dlaczego kobiety są szczególnie narażone na niedobór żelaza?
Kobiety są szczególnie narażone na niedobory żelaza i anemię. Jednym z czynników wpływających zwiększone ryzyko ich wystąpienia jest menstruacja. Każde krwawienie miesiączkowe wiąże się z pewną utratą żelaza, co może sprzyjać jego niedoborom. Szczególnej uwagi wymagają obfite lub przedłużające się miesiączki, ponieważ sama zmiana diety może nie wystarczyć do uzupełnienia powstałych strat.
Na gospodarkę żelazem wpływa także dieta.
Ryzyko niedoboru może wzrastać przy diecie niedostatecznie urozmaiconej, bardzo restrykcyjnych dietach redukcyjnych oraz nieprawidłowo zaplanowanym wegetarianizmie lub weganizmie. Nie mniejsze znaczenie mają również choroby i zaburzenia przewodu pokarmowego, które mogą ograniczać wchłanianie składników odżywczych.
Warto pamiętać, że niedobór żelaza nie powinien być tłumaczony jedynie nieprawidłową dietą. Jeśli problem nawraca, konieczne jest poszukiwanie jego przyczyny, np. nadmiernej utraty krwi lub zaburzeń wchłaniania. W takich sytuacjach potrzebna może być konsultacja lekarska i odpowiednia diagnostyka.
Kiedy warto zgłosić się do dietetyka klinicznego przy anemii?
W przypadku stwierdzonego niedoboru żelaza dietetyk kliniczny może pomóc przełożyć wyniki badań i zalecenia medyczne na konkretny sposób żywienia. Jego zadaniem nie jest jedynie przygotowanie jadłospisu bogatego w żelazo, ale ocena całego sposobu odżywiania i czynników, które mogą wpływać na jego wykorzystanie.
Podczas konsultacji z dietetykiem klinicznym analizowane są m.in.:
• regularność posiłków;
• udział produktów będących źródłem żelaza;
• sposób komponowania posiłków;
• stosowane diety eliminacyjne;
• potencjalne błędy żywieniowe.
W razie potrzeby jadłospis można dostosować do innych chorób, alergii, nietolerancji, preferencji żywieniowych czy określonego zapotrzebowania energetycznego. Szczególnie istotne jest indywidualne podejście. Innego postępowania wymaga kobieta z obfitymi miesiączkami, innego osoba na diecie wegańskiej, a jeszcze innego pacjentka z problemami ze strony przewodu pokarmowego.
W każdym przypadku dieta powinna być elementem szerszego postępowania, a nie zastępować diagnostykę i leczenie przyczyny niedokrwistości. Osoby szukające specjalisty mogą skorzystać z oferty na stronie https://kcalmar.com/dietetycy/dietetyk-kliniczny, gdzie można znaleźć dietetyków klinicznych zajmujących się żywieniem w problemach zdrowotnych, w tym przy anemii i niedoborze żelaza.
