ADHD u dorosłych kobiet

Sprawiają wrażenie zabieganych perfekcjonistek, jednak w głowie często toczą walkę o przetrwanie, a za swoje skupienie i płacą ogromną cenę. Zapytałyśmy ekspertkę, jak wygląda ADHD u dorosłych kobiet i dlaczego tak często diagnozuje się je dopiero po 30-ce

Co w artykule:

• ADHD u kobiet często przybiera formę wewnętrznego chaosu i przytłoczenia, co otoczenie błędnie interpretuje jako pracoholizm lub ambicję.
• Historyczne kryteria diagnostyczne faworyzowały objawy typowe dla chłopców, przez co u dziewczynek zaburzenie to bywało bagatelizowane.
• Dorosłe kobiety z ADHD często stosują wyczerpujący mechanizm maskowania.
• Nieleczone zaburzenie objawia się m.in. przebodźcowaniem, prokrastynacją oraz lękiem przed krytyką, co wtórnie prowadzi do wypalenia lub stanów depresyjnych.
• Właściwa diagnoza często następuje dopiero po 30. roku życia i przynosi kobietom ulgę oraz zrozumienie własnej natury.

Zmęczona, ale ambitna

Nawykły do ciągłego funkcjonowania w trybie gaszenia pożarów. Odnoszą sukcesy, ogarniają dom, dzieci i karierę. Robią to, mimo poczucia przytłoczenia i gonitwy myśli, które towarzyszą im na co dzień. Wszystko jest ważne i wszystko jest na już. Priorytety zlewają się tworząc nieodgadnione wzory na wewnętrznej stronie powiek, gdy próbują zasnąć. Często zadają sobie pytanie: Czy to normalne, że jest tak ciężko? Wiele z nich leczy się na depresję.

To, co ich otoczenie bierze za pracoholizm, czy perfekcjonizm, to w rzeczywistości objawy ADHD, które u kobiet często przybiera zupełnie inną postać, niż u mężczyzn.

Grzeczne dziewczynki nie mają ADHD

Gdy słyszysz ADHD, prawdopodobnie masz przed oczami rozpędzonego i niezorganizowanego bałaganiarza w wieku dziecięcym. Nie bez powodu kojarzysz ADHD właśnie z takim obrazkiem. Kryteria diagnostyczne przez lata faworyzowały zewnętrzne objawy ADHD, takie jak nadpobudliwość, impulsywność czy bieganie po klasie, które częściej wykazują chłopcy. Tymczasem u dziewczynek to zaburzenie często przybiera formę chaosu skierowanego do wewnątrz.

Podczas gdy chłopiec z ADHD może być postrzegany jako trudne dziecko, dziewczynka z tym samym zaburzeniem często dostaje łatkę marzycielki z głową w chmurach lub nadmiernie gadatliwego dziecka, a otoczenie kwituje to jako uroczy element temperamentu.

U dorosłych kobiet ADHD często objawia się nieuwagą, nadmierną emisyjnością (słowotokiem lub przesadnym dzieleniem się swoimi przeżyciami) i chaosem poznawczym. Mogą mieć problem z oszacowaniem, ile czasu zajmie dana czynność, a to skutkuje chronicznym spóźnianiem się lub kończeniem zadań na ostatnią chwilę. Mogą też doznawać przebodźcowania sensorycznego. Drażniące metki w ubraniach, tykanie zegara, zbyt głośna muzyka w sklepie czy intensywne zapachy powodują nagły wybuch złości lub chęć ucieczki z miejsca zdarzenia.

Inne objawy złudnie przypominają depresję, czy nawet borderline: paraliżująca prokrastynacja, lęki i snucie ponurych scenariuszy, problemy ze snem, łatwe przechodzenie od entuzjazmu do głębokiego smutku i ekstremalny, niemal fizyczny ból w odpowiedzi na realną lub wyobrażoną krytykę, czy odrzucenie. Te objawy nie muszą występować wspólnie – mimo to, nawet część z nich potrafi prowadzić do emocjonalnego wykończenia, szczególnie, jeśli do objawów dochodzi ich maskowanie.

Historyczne kryteria diagnostyczne ADHD powstały głównie na podstawie badań nad chłopcami, którzy prezentowali bardziej widoczną nadpobudliwość

– tłumaczy Zuzanna Wach-Skrabel, psycholożka i terapeutka specjalizująca się w diagnozie ADHD.

Cena bycia kameleonem

Dziewczynki od najmłodszych lat są poddawane silnej socjalizacji: uczy się je spokoju, empatii i ogłady. Aby sprostać tym wymaganiom, nieświadomie wdrażają maskowanie objawów ADHD. To potężny wysiłek intelektualny, który pozwala im nie uzewnętrzniać problemów z koncentracją, organizacją czy lęków, jakie przewijają się przez ich głowy w formie overthinkingu. Kosztem zakładania maski jest jednak ogromne napięcie wewnętrzne.

Kobiety i dziewczynki często bardziej starają się dopasować do wymagań otoczenia co może doprowadzić do wypalenia, czy depresji. W efekcie ADHD może przez lata pozostawać niezauważone

– mówi nasza ekspertka.

To też ciekawe:
Co najbardziej przyspiesza odchudzanie? Fakty i mity o spalaniu brzuszka

U dorosłych kobiet maskowanie może mieć postać pilnowania się, by nie przerywać innym, panicznego tworzenia „to do” list, czy regulacji napięcia poprzez skubanie skórek, obgryzanie paznokci albo napinanie mięśni nóg pod stołem. Niektóre kobiety popadają w skrajności przez lęk, że zostaną uznane za nieodpowiedzialne. Pojawiają się na spotkaniu pół godziny wcześniej z obawy przed spóźnieniem, albo dziesięciokrotnie sprawdzają, czy mają klucze przed wyjściem z domu.

Przygotowują sobie w głowie scenariusze dialogów, aby uniknąć zbaczania rozmowy na inne tematy i powtarzają je do znudzenia. Swoje silne emocje bardzo często przeżywają za zamkniętymi drzwiami z obawy przed niezrozumieniem i odrzuceniem. Ten kamuflaż społeczny pozwala im przetrwać w pracy i relacjach, ale ma swoją cenę – jest nią wypalenie neurorozwojowe i poczucie bycia oszustką, która tylko udaje dorosłą osobę. Psycholożka Zuzanna Wach-Skrabel często słyszy od kobiet w gabinecie, że funkcjonują dobrze tylko dlatego, że wkładają w codzienne zadania wielokrotnie więcej wysiłku niż inni.

Duża część z nich trafia do mnie na diagnozę z polecenia psychiatry. Problemy, z jakimi zgłaszają się do lekarza, to najczęściej depresja lub zaburzenia lękowe. Niezaopiekowane ADHD bardzo często wtórnie prowadzi do tego typu zaburzeń

– mówi psycholożka.

Czytaj też:
Nie rozumieją sarkazmu, nie czytają mimiki. Jak może się objawiać autyzm u dorosłych?

ADHD u dorosłych kobiet

Dlaczego diagnoza ADHD u kobiet często ma miejsce dopiero po 30-tym roku życia, a także o to, co rozpoznanie właściwie zmienia, zapytałyśmy specjalistkę, która zajmuje się diagnozą ADHD na co dzień.

Jeśli chodzi o formalne kryteria diagnostyczne ADHD u kobiet i mężczyzn to są one takie same, ale często różni się obraz kliniczny i sposób ekspresji objawów. Objawy u dziewczynek są często interpretowane inaczej – jako roztargnienie, wrażliwość emocjonalna, nieśmiałość czy zwykły brak organizacji.

Wiele z nich dobrze funkcjonuje akademicko w pierwszych latach szkoły, ponieważ nadrabiają trudności inteligencją, dużym wysiłkiem i wsparciem środowiska oraz – niejednokrotnie – perfekcjonizmem. Częściej rozwijają strategie kompensacyjne, które częściowo maskują objawy. Kłopot zaczyna się dopiero, gdy rosną wymagania – np. w liceum, na studiach, czy w pracy zawodowej, kiedy konieczna jest samodzielna organizacja życia. Często problemy zaczynają się także wtedy, gdy kobiety z ADHD zostają mamami.

Dlatego bardzo wiele kobiet trafia do gabinetu specjalisty dopiero w wieku 30–40 lat, często po tym, jak diagnozę otrzyma ich dziecko.
Dla wielu z nich jest to moment bardzo przełomowy. Najczęściej pojawia się ulga i poczucie zrozumienia własnej historii. Wiele kobiet mówi, że po raz pierwszy ich doświadczenia zaczynają mieć sens – tłumaczy ekspertka, Zuzanna Wach-Skrabel.